We vroegen ons af wat we onder rituelen verstaan. Traditioneel vormden rituelen een belangrijke constante in religie en bijgeloof. Ze zorgden ervoor dat mensen zich verbonden voelden met een gemeenschap en werden van generatie op generatie doorgegeven. In onze Westerse samenleving had religie echter niet meer dezelfde vanzelfsprekende rol.
Dat riep nieuwe vragen op: zijn we op zoek naar nieuwe rituelen? Welke rol spelen rituelen in onze moderne samenleving? Hoewel een aantal ceremoniële rituelen nog steeds gangbaar zijn – denk aan een huwelijksfeest of een begrafenisdienst – blijft de belangstelling voor niet‑traditionele vormen van riten en spiritualiteit groot.
Rituelen kunnen ook bestaan uit kleine dagelijkse handelingen die een bijzondere betekenis kregen, zoals een ochtendritueel of een theeceremonie. Je kan een ritueel in groep of individueel beleven. We stelden vragen zoals: wat zijn jouw dagelijkse rituelen?
Ook onderzochten we welke rituelen artiesten hanteerden vooraleer ze op scène verschijnen, welke gewoontes musici en zangers volgden voor ze het podium betraden, welke handelingen kunstenaars uitvoerden voor ze hun eerste penseelstreek zetten, of hoe schrijvers zich aan hun werktafel voorbereidden. We vroegen het hen en probeerden dit fotografisch vast te leggen.
In najaar 2025 gingen we dieper in op rituelen rond rouw, verdriet en troost. Hoe beleefden we deze momenten? Welke rituelen gebruikten we bij grote en kleine kantelmomenten in het leven? In dit nieuwe seizoen probeerden we hier de vinger op te leggen en hier dieper op in te gaan.
WERK-STUK
Saar Swinters
In opdracht en in samenwerking met: Stroom Vrije Tijd Dilbeek, Team Kunsten & Team Kind
Het kunstwerk WERK‑STUK van textielkunstenares Saar Swinters kwam in cultuurseizoen 2025–2026 tot stand als een participatief project binnen het jaarthema Rituelen.
In haar werk gebruikt Saar Swinters textiel steevast als drager van emoties en als middel om collectieve herinneringen vast te leggen. In het project WERK-STUK vormde Saar Swinters
dit canvas samen met een groep ervaren borduursters uit Dilbeek.
Aan het begin van het theaterseizoen 2025 nodigde het cultuurcentrum Westrand bezoekers uit om symbolisch iets achter te laten door een bord te breken. Zij vertaalde dit ritueel naar een tekening en een textielpatroon op een groot linnen doek, waaraan door velen werd geborduurd. Honderden gebroken stukken werden zo samengebracht tot een nieuw verhaal.
Doorheen het seizoen werd het doek geleidelijk opnieuw opgebouwd door nieuwe handen en deelnemers. Het project vormt een reflectie over heling, zorg en gemeenschap.
WERK-STUK in drie fases:
Reflecteren op verlies of wat we willen loslaten (emotie)
Scherven die een nieuw beeld vormen (collectieve herinneringen)
Samen borduren en ontmoeten (gemeenschap)
Het doek reisde door de gemeente naar:
- wzc Breugheldal in Itterbeek (25/11/25)
- opvangcentrum Fedasil in Dilbeek (29/11/25) - Helpende handen: enkele jongens en begeleiders van het Fedasil opvangcentrum te Dilbeek
- wzc Maria Assumpta in Dilbeek (7/1/26)
- basisschool De Kriebel in Sint-Ulriks-Kapelle (13/02/26) - Helpende handen: Sessie 1: Alessia, Alexandra, Aselya, Charlotte, Fien, Flor, Hugo, Janna, Kamiel, Kobe, Lara, Liam, Lieselot, Lijke, Lyo, Matthis, Tom en Victoria
Sessie 2: Akkilléa, Aline, Hugo RW, Ilan, Laura, Lee, Lise, Lynn, Mathieu, Matteo D, Matteo G, Matthias, Matz, Milan, Mohamed, Niels, Paulien, Reda en Selena
- De Poel vzw (zorg- en opvangorganisatie voor volwassenen met een beperking) in Itterbeek (26/03/26) - Helpende handen:
Sessie 1: Claudia, Eileen, Ellen, Jerry en Marian
Sessie 2: Carolien, Jordi, Rosalinda, Stephane en Veronique
Sessie 3: Ana, Christel, Jean-François, Kelsey, Nadia, Nathalie en Wendy
Overal waar WERK-STUK komt, ontstaan nieuwe verbindingen en gesprekken — allemaal via naald en draad.
De inzet van vrijwilligers maakte van WERK‑STUK een levend gemeenschapswerk. Hun betrokkenheid weerspiegelde precies wat Saar Swinters’ praktijk kenmerkt: het samenbrengen van mensen rond verlies, loslaten en opnieuw verbinden, met textiel als drager van tijd en aandacht.
Deze helpende handen kwamen meermaals per week samen om de realisatie tot een goed einde te brengen:
Ann Delesie, Ann Mertens, Ann Vermoesen, Brigitte De Wever, Danielle Bodart, Els Camerlinckx, Gemma Cogen, Katrijne Van Herpe, Magda Guillemyn, Martine Pitteljon, Mirani Steenhorst, Pascale Berlanger, Rita Béghin, Roxanne De Coninck en Véronique Bogaert.
Film over de realisatie van WERK-STUK
Gerealiseerd door Otto Loeckx
Otto Loeckx is een Belgische videograaf met een interesse in verhalende, sfeervolle videografie en werkt aan onder meer aftermovies, evenementen en korte reportages. In zijn werk staan ritme, detail en beleving centraal, met aandacht voor het vastleggen van momenten op een warme en filmische manier.
Beelden over de realisatie van WERK-STUK
Gerealiseerd door Jean-Paul Van den Abeele
Jean‑Paul Van den Abeele is een Belgische fotograaf uit Brussegem die fotografie benadert als een persoonlijke interpretatie van de werkelijkheid, eerder dan een loutere registratie ervan. Zijn werk focust vooral op portret- en reportagefotografie, vaak in een culturele en sociale context.
Leesrituelen – fotokubussen
Gerealiseerd naar aanleiding van Vlaanderenleestdag 2026 & Wereldboekendag – do 23 april
Lezen is meer dan woorden op papier. Het is een ritueel, een moment van rust, verbinding en verbeelding.
Op de thematafel in de bibliotheek ontdek je portretten van een divers publiek, in hun eigen leesplek: thuis, in de bibliotheek, op een stille hoek …. Bij elke foto lees je een verhaal: hoe iemand zich nestelt met een boek en een kop thee, in een knusse zetel, tussen de boekenrekken. Deze beelden tonen gezichten, maar ook plekken die lezen bijzonder maken. Bij elke foto lees je het ritueel dat voor hen betekenis geeft: klein of groot, eenvoudig of bijzonder.
Deze fotokubussen nodigen je uit om stil te staan bij jouw eigen leesritueel. Hoe maak jij van lezen een moment dat blijft hangen?
Thierry Van Vreckem, artiesten en hun ritueel
Thierry Van Vreckem is een Belgisch fotograaf en beeldend kunstenaar, geboren en werkzaam in Bever (Pajottenland). Hij volgde zijn opleiding fotografie aan Sint-Lucas en bouwde sinds de jaren 1990 een veelzijdige artistieke praktijk uit waarin fotografie, schilderkunst en beeldende kunst elkaar versterken.
Zijn fotografisch werk wordt gekenmerkt door een minimalistische, poëtische beeldtaal waarin sfeer, stilte en introspectie centraal staan. Van Vreckem werkt zowel met portret- en kunstfotografie als met landschappen, architectuur en artistieke reeksen, vaak balancerend tussen documentaire waarneming en persoonlijke interpretatie.
Thierry Van Vreckem is fotograaf, kunstschilder, auteur en cultureel omnivoor. Halverwege de jaren 1990 maakte hij als beginnende fotograaf een sprekende foto van Stef Bos in Westrand. Aan Thierry vroegen we om enkele artiesten en hun ritueel in beeld te brengen.
Wereldlichtjesdag x Drijvende Eilanden van Troost
Zondag 14 december was het Wereldlichtjesdag, een dag waarop we stilstaan bij kinderen die we moeten missen. Dit seizoen werd het een bijzonder moment van samenkomen en herinneren. In de weken voorafgaand aan 14 december maakten leerlingen van het 5de en 6de leerjaar kleine lantaarnhuisjes, elk met een eigen lichtpunt en een persoonlijke boodschap van troost.
Diverse huisjes werden samen opgesteld op een kurkplaat en vormden zo Eilanden van Troost. We spraken af aan de gemeenschapslokalen van Pee om eerst de prachtige huisjes te bewonderen. De kinderen hadden ook een speciaal lied voorbereid, onder leiding van juf Sonja Bossuyt (GBS Jongslag).
Van daaruit trokken we naar de vijver aan de Watermolen om er de drijvende eilanden te water te laten. Vele handen droegen een eiland. Kinderen toonden de weg met hun brandende fakkels. De opkomst was groot, de stoet was lang.
Terwijl Lotte en Stephanie de lichtjes in de huisjes aanstaken, brachten de kinderen eigen teksten en zongen ze hun lied. Daarna werd het stil. De eilanden werden te water gelaten op de vijver en vormden prachtige Drijvende Eilanden van Troost. Het was een mooi en ingetogen moment van verbondenheid.
Dank aan Lotte en Stephanie WAUW Workshops, de directies, leerktrachten en leerlingen van het 5de leerjaar Jongslag en het 6de leerjaar De Klimop en aan iedereen die erbij was.
Troosthoek & postkaarten Huisbus
Troost (de; m) - verzachting, leniging van smart of droefenis (door woorden of daden), vertroosting, het troosten
Plek (de; v mv: plekken) - het gedeelte van de oppervlakte waar iets is, of waar iets plaatsvindt; de locatie, de plaats
Een rustplek.
Een plek die uitnodigt tot verstilling en reflectie.
Een ruimte waar je kan luisteren naar woorden die troosten,
boeken openslaan die houvast bieden,
of een brief schrijven aan wie je mist
en hem toevertrouwen aan de postbus.
De Huisbus is een bijzondere, mobiele brievenbus van Postkantoor 00/00/00, ontworpen door beeldend kunstenaar Saar De Buysere. Bezoekers kunnen er een handgeschreven brief aan een overleden dierbare in achterlaten. Elke brief wordt gelezen door de postbode van het Postkantoor en beantwoord met een beeldend kunstwerk van een kunstenaar uit het collectief, een teder en persoonlijk antwoord in beeld.
Met de Huisbus krijgt rouw en troost opnieuw een plek in de publieke ruimte. Het schrijven, versturen en ontvangen van een antwoord vormt een ritueel dat helpt om verlies te erkennen en te delen.
Schrijfproject Rituelen – Poëzieweek 2026
Naar aanleiding van Poëzieweek 2026 (donderdag 29 januari tot en met woensdag 4 februari) organiseerde Cultuurcentrum Westrand een schrijfproject rond het thema rituelen, het jaarthema van Westrand in cultuurseizoen 2025–2026. Vanuit persoonlijke, dagelijkse en gedeelde rituelen worden deelnemers uitgenodigd om teksten te schrijven die stilstaan bij betekenis, overgang en verbondenheid.
